Komrij, waar bestu bleven

Eén van de mooiste luisterboeken is ingesproken door Gerrit Komrij. Zijn cd verscheen in 1996 bij de verschijning van de vierde druk van zijn monumentale bloemlezing De Nederlandse poëzie van de twaalfde tot en met de zestiende eeuw in duizend en enige bladzijden, De Nederlandse poëzie van de Nederlandse poëzie van de zeventiende en achttiende eeuw in duizend en enige gedichten, De Nederlandse poëzie van de negentiende en twintigste eeuw in duizend en enige gedichten. Let wel: deel één bevat poëzie uit de desbetreffende periode in duizend en enige bladzijden. De andere delen bevatten poëzie uit hun respectieve periodes in duizend en enige gedichten.

Jammer is dat Komrij van zichzelf geen enkel gedicht opgenomen heeft op de cd. In de anthologie van de negentiende en twintigste eeuw heeft de bloemlezer toch nog 1 gedicht van zichzelf opgenomen.

In den beginne was het woord en dat woord werd gesproken

Eén van de hoogtepunten uit de najaarsaanbieding van luisterboekenuitgever Rubinstein is de uitgave van Jan Wolkers leest Jan Wolkers. De afbeelding hierboven is niet de cover van het nieuwe luisterboek van Jan Wolkers. Hierboven staat een afbeelding van de hoes van een cd die Hans Kusters vermoedelijk uitgaf in 1987. De opnames ervan dateren in elk geval van 19 mei 1987. Ze vonden plaats in de ACE studio te Aartselaar (België).

De oorspronkelijke cd bevat de door Jan Wolkers voorgelezen verhalen Het Tillenbeest (uit Serpentina's Petticoat), Ezau's Handen (uit Terug naar Oegstgeest), De vleugels van Hermes (uit Turks Fruit) en tot slot Zeven Sonnetten (waarvan een aantal verschenen is in NRC Handelsblad).

Op de nieuwe uitgave van uitgeverij Rubinstein komen exact dezelfde voordrachten van Jan Wolkers voor, zij het Rubinstein in zijn najaarsaanbieding 8 in plaats van 7 noemt. Hij noemt de sonnetten Speurtocht, Zeeaas, Sneeuwval, Hermes, Psychopompus, November, Hera en Fall.

In diezelfde studio in Aartselaar namen in hetzelfde jaar 1987 ook Hugo Claus, Herman De Coninck en Remco Campert vergelijkbare cd's op. Voor zover ik mij kan herinneren is geen van al die cd's een succes geweest.

En toen waren de files ineens lang genoeg

In 2004 borstelde ik een vriendelijk portret van Uitgeverij Rubinstein voor het blad InCT. Rubinstein is een beetje een vreemde eend in uitgeverslandschap in zoverre dat de uitgeverij zich in hoofdzaak, doch niet uitsluitend ontfermt over het zogenaamde Luisterboek.

De kop boven mijn stuk over Uitgeverij Rubinstein luidde: ‘En eindelijk waren de files lang genoeg’.

Het luisterboek, een fenomeen dat al meerdere decennia furore maakt in de VS, wilde tot voor kort niet van de grond komen bij ons. Intussen is dat heel anders. Naast uitgeverij Rubinstein heeft ook de Bezige Bij een eigen luisterfonds. Ook begeeft De Harmonie zich incidenteel op dat terrein.

Belangrijk is dat de boekhandel het genre eindelijk au sérieux genomen heeft.

In 2006 richtte Dirkjan van Ittersum zelfs een organisatie op die zich uitsluitend richt op de verkoop van luisterboeken. Luisterrijk is naar eigen zeggen de eerste en wellicht ook enige downloadshop voor luisterboeken. De site is rijk geoutilleerd. Er worden luisterboeken aangeboden van 66 verschillende uitgevers.

Uniek aan Luisterrijk is dat de site geen cd's verkopen, maar digitale bestanden in mp3-formaat. Daardoor is het aanbod gemiddeld gesproken, nog steeds volgens Luisterrijk zelf, 20 procent goedkoper dan wanneer je hetzelfde luisterboek zou kopen in de reguliere boekhandel.

Je krijgt er bij Luisterrijk dan ook geen mooie jewel case met hoesje bij. Luisterrijk verkoopt MP3-bestanden die geschikt zijn voor zowel Mac, als Windows, als Linux. Die bestanden kun je na betaling downloaden.

Nieuw is dat luisterboeken steeds vaker verschijnen samen met de eerste editie van het desbetreffende boek. Dat geldt bij voorbeeld voor de bejubelde nieuwe roman Caesarion van Tommy Wieringa. Wie niet meteen overtuigd is van zo’n luisterboek kan in dit geval ook een luisterfragment beluisteren. Caesarion is overigens door de auteur zelf voorgelezen.

Geachte Muizenpoot en 18 andere gedichten is zonder meer een hoogtepunt uit de najaarsaanbieding van Uitgeverij Rubinstein. De auteur, Fritzi ten Harmsen van der Beek, genoot nog voor haar debuut enige faam in letterenland. Nu blijkt dat daarvan opnamen zijn gemaakt in en rond haar huis in Groningen. Maurits Rubinstein, een neef van Renate Rubinstein, oprichter van de gelijknamige uitgeverij, zal een voorwoord uitspreken. Maurits Rubinstein maakte destijds ook de opnames.

Ander hoogtepunt uit de najaarsaanbieding van Uitgeverij Rubinstein is dat A.F.Th. van der Heijden De Ochtendgave voorleest. Het luisterboek verschijnt tegelijk met de boekuitgave die Querido in september van 2009 zal uitgaven. Het gaat om een dubbele primeur: niet alleen leent A.F.Th. zijn stem voor een luisterboek, bovendien is de roman die hij voorleest zijn eerste historische roman.

Nog een paar interessante luisterboeken.

Arthur Japin leest De zwarte met het witte hart.
Arnon Grunberg leest Onder de mensen, een selectie uit het boek Kamermeisjes en Soldaten.

Uitgeverij Rubinstein, nu onder leiding van de voortvarende Dik Broekman, laat bij voorkeur de auteurs zelf hun boeken voorlezen, zoals in het geval van de hierboven genoemde titels. Maar dat is lang niet het geval. Zo leest actrice Isa Hoes De mannentester, de nieuwe roman van Heleen van Royen. Ook in dit geval geldt dat boek en luisterboek tegelijk verschijnen.

Hoogtepunten uit de najaarsaanbieding van uitgeverij Meulenhoff

Over romans moet je pas schrijven nadat je die gelezen hebt. Natuurlijk wel! Maar het is ook interessant om vooraf te weten wat er zoal op de markt komt. Traditiegetrouw publiceren de uitgevers ten lande twee tot drie keer per jaar hun aanbiedingen.

Die aanbiedingsfolders worden gedrukt om de boekhandel en de pers te informeren. De boekhandelaren gebruiken de brochure in overleg met de vertegenwoordiger van de uitgeverij om te bepalen hoeveel exemplaren van elk boek ze willen inkopen. Op basis van die aantallen bepaalt de uitgever overigens hoe groot de oplage wordt.

De hoogste startoplage die in Nederland ooit gedrukt was, was die van het vijfde deel van de Harry Pottersage dat in eerste druk verscheen in een oplage van 1.060.000 exemplaren.

De pers gebruikt de aanbiedingsbrochure dan weer om recensie-exemplaren aan te vragen. Dit op grond het antwoord op de voor de hand liggende vraag: welke titels zijn interessant voor mijn journalistieke productie? De redacties van de grotere kranten hoeven in de regel helemaal geen recensie-exemplaren aan te vragen. Die krijgen de boeken automatisch toegestuurd.

Meulenhoff kondigt in zijn najaarsaanbieding nieuwe romans aan van onder anderen Ingo Schulze (over de val van de muur), David Foster Wallace ('onze beste schrijver,' dixit Jonathan Franzen), Mircea Eliade ('Eliade is vergeleken met Borges, Cortázar, Calvino, maar dat heeft hij helemaal niet nodig, hij is altijd zichzelf geweest,' aldus The New York Times), José Saramago (Nobelprijslaureaat) en natuurlijk nieuw werk van de Zuid-Amerikaanse sensatie Roberto Bolano.

Van Roland Barthes verschijnt in november diens 'Rouwdagboek'. Waarover Le Figaro schreef: 'De theoreticus wordt menselijk'. Barthes heeft zijn hele leven bij zijn moeder gewoond. Als hij tijdelijk in het buitenland werkte, verhuisde mama Barthes mee met de filosoof. Na haar dood zal niets nog hetzelfde zijn. In het geheim houdt Barthes een dagboek bij.

Evenmin gering is de aankondiging door de uitgeverij dat Meulenhoff de komende jaren de negen delen van de monumentale romancyclus 'De Thibaults' van Roger Martin du Gard zal uitgeven. Als 'voorproefje' verschijnt in januari 2010 'Afrikaans Geheim' met een nawoord van Maarten 't Hart. 'Martin du Gard is één van mijn lievelingsschrijvers,' aldus Maarten 't Hart.

Ik haat dit boek van mij.

Op quatorze juillet viel de najaarsaanbieding van Uitgeverij Meulenhoff op het vloermatje. Altijd weer een intrigerend boekwerk, een bundel van 78 pagina’s.

Veel herdrukken. Zo wordt het verzamelde werk aangekondigd van Mario Vargas Llosa, volgens NRC Handelsblad: ‘Weergaloos schrijverschap: de politicus faalt, maar de schrijver wint.’

Tussen 2009 en 2012 zal Meulenhoff alle romans van Vargas Llosa opnieuw uitgeven. Eerste in een lange reeks titels is ‘Het verhaal van Mayta’. Eerder verschenen al ‘Gesprek in de Kathedraal’ en ‘Pantaléon’. Later verschijnt ook nog ‘Het feest van de bok’. Onduidelijk is of Meulenhoff nieuwe vertalingen heeft laten maken.

Zeker is in elk geval dat de vertaling van ‘Techniek van de staatsgreep’ van Curzio Malaparte, né Kurt Erich Suckert, niet nieuw is. Bij uitgeverij Manteau verscheen dit boek in een vertaling van Frans Denissen en Peter Westerlaken al in 1985.

Het voorwoord van de vertalers sneuvelt ten behoeve van deze herdruk. Nieuw is een nawoord van H.J.A. Hofland.

Zo begint Techniek van de staatsgreep:

‘Ik haat dit boek van mij. Ik haat het uit de grond van mijn hart. Het heeft mij roem gebracht, dat schamele iets dat roem heet, maar ook onnoemelijk veel ellende. Door dit boek heb ik kennis gemaakt met de gevangenis en de ballingschap, met het verraad van vrienden, de kwade trouw van tegenstanders, het egoïsme en de slechtheid van de mensen.’

Waarom een herdruk, 22 jaar na de eerste druk? Dit schrijft Meulenhoff erover:

- Profetische beschrijving uit eerste hand van de opkomst van Hitler en Mussolini.
- De huidige internationale situatie maakt Malapartes manifest uiterst actueel.

Michael, Frank & Arnon

Eigenlijk was ik naar De Slegte gegaan om er mij een exemplaar aan te schaffen van de alom geprezen biografie van Michael Jackson van J. Randy Taraborrelli. Voor het te laat was. Ik was niet te laat. De stapel was wellicht al heel erg geslonken, maar ik kon zonder problemen een gaaf exemplaar op de kop tikken.

En als je dan toch daar bent, kun je natuurlijk net zo goed even rondkijken of er niet nog wat interessante titels te vinden zijn. Natuurlijk wel. In de categorie 3 voor een 10-je vond ik eerst nog Catch Me If You Can van Frank Abagnale, maar ook nog Arnon Grunberg leest het Boek der Boeken.

Frank Catch Me If You Can Abagnale

Eind 2007 ontmoette ik Frank Abagnale in London. Toen we elkaar de hand schudden, merkte ik op dat iedereen die weet heeft van wat hem als gevangene in een Franse gevangenis is overkomen, het wel uit zijn hoofd haalt om in Frankrijk een misdaad te begaan. 'Precies,' antwoordde hij. 'Als je dan toch perse het crimineeltje wilt uithangen kun je dat beter in Zweden doen.'

Frank Abagnale is een legendarische figuur. Wie de film "Catch Me If You Can" van Steven Spielberg heeft gezien, weet wat ik bedoel. Die film toont het leven van Frank Abagnale zoals dat was van zijn 16e tot en met zijn 21e verjaardag.

Toen Frank Abagnale zestien was, liep hij van huis weg. Hij was van school opgehaald en naar een rechtbank gebracht waar hij te horen kreeg dat zijn ouders uit de echt gescheiden waren. De rechter vroeg hem om zelf te kiezen bij welke ouder hij wilde wonen. Maar Frank kon of wilde niet kiezen . Hij liep van huis weg.

Eenmaal weggelopen van huis begon hij langzaam maar zeker het leven te leiden van een witteboordencrimineel.

Hij vervalste cheques, deed zich voor als vliegtuigpiloot, als kinderarts, als advocaat, zonder ooit maar één enkel diploma gehaald te hebben. Hij stal in de loop van 5 jaar tijd 2,5 miljoen dollar bij elkaar. Hij naaide zowat alle vliegtuigmaatschappijen van Amerika, inclusief de meerderheid van hun stewardessen en leefde een leven in weelde.

Toen Frank Abagnale 21 was, was hij voortvluchtig in 26 landen, verspreid over 4 continenten. Hij werd uiteindelijk opgepakt in Frankrijk waar hij 6 maanden in de gevangenis doorbracht. Gedurende die 6 maanden heeft hij geen daglicht gezien, moest hij naakt op de vloer van zijn cel zijn tijd doorbrengen terwijl hij in zijn eigen excrementen en urine stap, zat of lag.

Op het einde van die 6 maanden, gedurende welke periode hij zich niet één keer heeft mogen wassen, zijn tanden heeft mogen poetsen of zijn nagels heeft kunnen knippen, werd hij dermate uitgehongerd dat hij met een ernstig tekort aan vitaminen en mineralen uit de gevangenis werd geplukt. Hij had op dat moment een dubbele longontsteking en was dermate ondervoed dat voor zijn leven mocht worden gevreesd.

Dan liever naar Zweden, want het gevangenisregime was daar, in schril contrast met het Franse, wel menselijk. Hij mocht zich relatief vrij in de gevangenis rond bewegen, terwijl hij kon bijstuderen. Na die 6 maanden in de Zweedse gevangenis werd Frank Abagnale aan Amerika uitgeleverd, waar hij in afwachting van zijn proces op weergaloze wijze tot 2 keer toe uit de gevangenis wist te ontsnappen.

Eenmaal veroordeeld in Amerika heeft hij 5 jaar lang zijn gevangenisstraf uitgezeten. Hij is vervroegd vrijgelaten op voorwaarde dat hij zijn kennis als valsemunter, oplichter en vervalser van cheques in dienst zou stellen van de FBI. Tot op de dag van vandaag werkt Frank Abagnale gratis voor de FBI.

Hij is dankzij de boeken die hij heeft geschreven en de uitvindingen die hij heeft gedaan intussen opnieuw multimiljonair. Maar hij verdient zijn brood nu op een eerlijke manier. In hoofdzaak als beveiligingsexpert voor banken en verzekeringsinstellingen in de VS. Het gesprek dat ik met hem had in London ging over zijn werk als beveiligingsexpert. Het interview verscheen begin 2008 in Automatisering Gids. Ik geef het hieronder integraal weer.

Frauderen is alleen maar makkelijker geworden

Frank Abagnale, vooraanstaand fraudebestrijder, koestert eigenzinnige opvattingen over security. Identiteitsdiefstal is het grootste fraudeprobleem van deze tijd.


Frank Abagnale begon als zestienjarige te frauderen. Toen hij werd opgepakt, had hij voor 2,5 miljoen dollar valse cheques uitgeschreven. Abagnale, wiens leven verfilmd werd door Steven Spielberg, heeft vijf jaar gevangen gezeten. Hij werd vervroegd vrijgelaten op voorwaarde dat hij de FBI zou helpen. Hij heeft sindsdien fortuin gemaakt met boeken, het ontwerpen van cheques en met uitvindingen, onder meer een pen die onuitwisbare inkt produceert. Voor een lezing van een uur vraagt Abagnale, de stroper die boswachter werd, 30.000 dollar. Hij geldt in eigen land als dé expert op het vlak van ‘Identity Theft’. Het recupereren van gestolen goederen en het bestraffen van fraudeurs gebeurt zo zelden dat we alles moet inzetten op preventie. We ontmoetten Abagnale eind vorig jaar in Londen waar hij een Keynote uitsprak op de RSA Security Conference.

Wat is er veranderd op het vlak van security sinds u veertig jaar geleden de gevangenis mocht verlaten?

Abagnale: ‘Toen ik actief was met het namaken van cheques had je een Heidelberg nodig. Die drukpers kostte 1 miljoen dollar, paste niet in deze kamer en je moest met z’n drieën zijn om hem aan de praat te krijgen. In de film laat Spielberg goed zien hoe ik te werk ging. Als ik vandaag British Airways te grazen wil nemen, ga ik naar hun website en kopieer hun logo. In vijftien minuten tijd heb ik een bruikbare cheque in vierkleurendruk. Waarschijnlijk ziet die er beter uit dan wat zij zelf drukken. Veertig jaar geleden wist ik niet wie de cheques tekende. Nu haal ik hun jaarverslag erbij. Daar staan de handtekeningen in van de CEO, de CFO, etc. Die kan ik scannen. Ik weet zeker dat die cheque passeert. De technologische vooruitgang heeft vervalsingen alleen maar makkelijker gemaakt. De oplichter zelf krijg je niet meer te zien. Die opereert vanuit zijn woonkamer op duizenden kilometers afstand. Die hoeft niet eens last te hebben van een schuldgevoel. Hij ziet zijn slachtoffers niet, heeft er geen persoonlijke relatie mee. Dat was veertig jaar geleden allemaal onmogelijk.’

Wat is het grootste securityprobleem van deze tijd?

Abagnale: ‘Diefstal van identiteiten. Het is even makkelijk als profijtig om dat te doen. Banken en verzekeringsmaatschappijen, die over financiële informatie beschikken, moeten zichzelf de vraag stellen wat ze doen om die informatie te beschermen. Ze moeten ‘Identity Management Software’ gebruiken. Ze moeten weten welke informatie op welke laptops staat en hoe die beveiligd zijn. Ze moeten weten welke laptops het kantoor verlaten. Ik ken een verzekeringsmakelaar met ruim 6.000 klanten. Zijn secretaresse heeft vrij toegang tot die gegevens. Dat zijn secretaresse zijn archief, dat heel veel geld waard is op de markt, zou kunnen verkopen, komt bij hem niet op. De werkelijkheid leert echter dat dit schering en inslag is. Informatie steel je zonder fysieke sporen achter te laten. Ethiek wordt niet meer aangeleerd thuis, op school of aan de universiteit. Mensen zien er geen graten in om informatie te verkopen, als ze maar niet betrapt kunnen worden.’

Welke maatregelen neemt u zelf?

Abagnale: ‘Ik bankier niet online. Ik heb geen debetkaart. Ik schrijf geen cheques, terwijl ik toch een fortuin verdiend heb met het beveiligen ervan. Ik leef van mijn credit card. Mijn eigen geld staat veilig op de bank. Op het einde van de maand betaal ik de rekening. In de tussentijd heb ik geleefd van het geld van de bank. Als ik 200 dollar uit de muur haal, is dat geld van de credit cardmaatschappij. Het is niet mijn geld. Het is zelfs niet eens mijn kaart. Ik ben absoluut niet aansprakelijk. Ook niet als iemand geld steelt met mijn kaart. Is het veilig om spullen te kopen op het internet? Absoluut, omdat ik een credit card gebruik en dus niet mijn eigen geld.’

Wat te denken van het gebruik van biometrische gegevens?

Abagnale: ‘Kun je de bank vertrouwen die over je vingerafdruk of het retina van je oog beschikt? Als die je DNA verliezen, dan ben je dat voorgoed kwijt. Aan mensen worden te veel gegevens ontfutseld. Toen ik opgroeide, waren er maar drie instanties die mijn sofi-nummer kenden. De bank, mijn werkgever en de overheid. Nu staat dat sofi-nummer op je rijbewijs. Iemand die je rijbewijs in handen krijgt, kan nu je identiteit stelen. Als informatie wordt opgeslagen is het altijd mogelijk dat iemand die achterhaalt. Als Groot-Brittannië overgaat tot het uitreiken van identiteitsbewijzen dan wordt identiteitsdiefstal alleen maar makkelijker. Mensen in dienst van de overheid beschikken dan over die informatie. Er zal altijd iemand bereid zijn om die informatie te verkopen. Niets is veilig. Alles kan nagemaakt worden, ook hologrammen. Het uitreiken van identiteitskaarten geeft terroristen slechts een nieuwe manier om Groot-Brittannië binnen te komen.’