Het verraad van de tekst - Schrijvers over schrijven

Opvallend met betrekking tot de najaarsaanbieding van onze grootste literaire uitgevers is dat twee van hen drie nieuwe boeken aankondigen die over het schrijven zelf gaan.

Nadat eerder dit jaar van A.F. Th. van der Heijden bij Uitgeverij Athenaeum Polak & Van Gennep de titel 'Kruis en kraai, de romankunst na James Joyce' verscheen, zullen nog dit najaar verschijnen:

Bas Heijne - Echt zien, Literatuur in het mediatijdperk, Uitgeverij Athenaeum Polak & Van Gennep.
ISBN 978 90 253 6720 6, paperback met flappen, 96 pagina's, € 12,50.
oktober 2009

Connie Palmen - Het geluk van de eenzaamheid, Uitgeverij Athenaeum Polak & Van Gennep.
ISBN 978 90 253 6721 3, paperback met flappen, 96 pagina's, € 12,50.
november 2009

&

Arnon Grunberg, Het verraad van de tekst, Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar
Met een inleiding door Jaap Goedegebuere
ISBN 978 90 388 9297 9, paperback, 160 pagina's, € 17,50
Oktober 2009

Het boek van Grunberg is gebaseerd op zijn gastschrijverschap aan de Universiteit van Leiden in het najaar van 2008. Hij sprak er toen zoals gebruikelijk te doen is zijn Verwey-lezing uit, de slotlezing van dat gastschrijverschap. Hij koos als thema voor zijn rede en colleges 'waarheid in de romankunst'. Na zijn colleges gaf Grunberg zijn studenten overigens de opdracht 'de waarheid over zichzelf te schrijven in fictie'. Die bijdragen van de studenten zijn ook in het boek opgenomen. Wat de relatieve dikte van de bundel verklaart: 160 bladzijden tegenover telkens 'slechts' 96 bladzijden bij Heijne en Palmen.

Heijne en Palmen zijn zelf ook niet zomaar of eigener beweging in de pen gekropen, als we de aanbiedingsfolder van de uitgeverij tenminste goed gelezen hebben. Athenaeum Polak & Van Gennep geeft namelijk een reeks uit, genaamd 'over de roman'. Met een heus commité van aanbeveling, dat bestaat uit: Hella S. Haasse, Jeltje van Nieuwenhoven, Alexander Rinnooy Kan, Dirk Schümer, Henk Vonhoff en tot slot Paul de Wispelaere, eerder laureaat van de Prijs der Nederlandse letteren en enige Belg in dit comité.

Niet alleen beschikt deze reeks 'over de roman' over een buikig comité van aanbeveling. Ook beschikt zij over een redactie, bestaande uit: Marjolijn Februari, Rosemarie Buikema, Oek de Jong en Annie van den Oever. Het mag duidelijk zijn dat het ze bij uitgeverij Athenaeum Polak & Van Gennep menens is.

Citaat uit de folder:

'Als (sic) sinds jaar en dag is de roman het populairste en meest gelezen genre binnen de literatuur. Maar wat is een roman nu eigenlijk? En wanneer verdient die het predikaat 'literair'? Is de ware romanschrijver een zonderling genie dat verstopt opo een zolderkamertje en ver verwijderd van de wereld aan zijn meesterwerk werkt of moet hij juist met zijn poten in de klei staan? Is de ideale roman een product van de verbeelding of van de werkelijkheid?'

Bepaald geïnspireerd was de tekstschrijver van dienst bij Athenaeum Polak & Van Gennep niet. Deze producent van belegen clichés vervolgt:

'Sinds Thomas Vaessens in 'De revanche van de roman (2009)' literaire cultuur een subcultuur noemde, is de discussie over romankunst weer buitengewoon actueel. In de reeks 'over de roman' buigen toonaangevende Nederlandse en Vlaamse schrijvers, onder wie Marjolijn Februari, Bas Heijne, A.F.Th. van der Heijden, Oek de Jong, Monika van Paemel en Connie Palmen, zich over bovenstaande vragen. De eerstvolgende delen zijn geschreven door Bas Heijne en Connie Palmen'.

Einde citaat.

De oplettende lezer weet dat hij of zij zich dus nog aan vervolgdeeltjes mag verwachten van de hand van onder anderen Oek de Jong, Monika van Paemel en Marjolein Februari. Zou het daarna ophouden en gaat iedereen daarna weer tot de orde van de dag over?

Ik wil de literair geïnteresseerde lezer hoe dan ook nog even attent maken op het bestaan van:

William Marx, Het afscheid van de literatuur - de geschiedenis van een ontwaarding 1700 - 2000. In 2008 verschenen bij Uitgeverij Querido, 284 pagina's dik. ISBN 978 90 214 3402 5.

Marx heeft naar verluidt, als hoogleraar vergelijkende literatuurwetenschappen aan de universiteit van Orléans - Ook Thomas Vaessens is hoogleraar maar dan in de moderne Nederlandse letterkunde aan de universiteit van Amsterdam - een even fel literair debat doen losbarsten in Frankrijk met zijn oorspronkelijk geheten 'L'adieu à la littérature' als Vaessens nu met zijn studie. De Nederlandse vertaling van Marx is bij mijn weten hier in Nederlans vrijwel onopgemerkt gebleven.

Vaessens' boek daarentegen is allerminst onopgemerkt gebleven. Romanschrijver Kees 't Hart ’t Hart stelde dat Vaessens de romankunst belachelijk maakt. Arie Storm noemde Vaessens’ pleidooi voor afschaffing van de literatuur dan weer krankzinnig. De discussie over Vaessens' opvattingen over de romankunst werden onder meer in de Groene Amsterdammer gevoerd.

Over de wispelturigheid van de schrijver en de zuigkracht van De Bezige Bij

Als je de najaarsaanbiedingen van De Bezige Bij doorneemt, blijft het opvallen hoe vaak De Bezige Bij werk uitgeeft van auteurs die oorspronkelijk niet bij de Bij uitgaven.

Wat kunnen schrijvers rusteloos zijn.

Cees Nooteboom debuteerde ín 1955 met de roman 'Philip en de anderen' bij wat toen nog heette Em. Querido's Uitgeverijsmij. Nooteboom bleef bij Querido publiceren tot en met de roman 'De ridder is gestorven'.

Vanaf 1963 publiceerde Nooteboom bij De Bezige Bij, te beginnen met de reisverhalenbundel 'Een middag in Bruay'. Dat hield hij een klein tiental titels vol.

Met 'Open als een schelp, dicht als een steen', gedichten die Nooteboom in 1978 uitgaf, keerde hij De Bij de rug toe en ging onderdak bij De Arbeiderspers. Een lange relatie. Die duurde totdat zijn uitgeefredacteur, Emile Brugman, gepasseerd werd als uitgeefdirecteur voor Ronald Dietz en uitgeverij Atlas oprichtte.

Nooteboom publiceerde zijn eerste grote werk bij uitgeverij Atlas in 1992, 'De omweg naar Santiago'. Waarom Nooteboom de relatie met Atlas opzegde is niet bekend. Maar sinds 1 à 2 jaar publiceert Nooteboom opnieuw bij de Bezige Bij.

Het is een bekend gegeven dat de huidige, bijzonder succesvolle uitgeefdirecteur van De Bezige Bij, te weten Robbert Ammerlaan, veel auteurs uit andere nesten naar de Bij heeft weten te lokken.

Uit de najaarsaanbieding Vertaalde Literatuur 2009 van De Bezige Bij vinden we volgende auteurs terug, die eerder door andere uitgevers voor het voetlicht werden gebracht:

A.S. Byatt, auteur van 'Obsessie' komt in januari met een lijvige roman van 768 pagina's bij de Bij, getiteld 'Het boek van de kinderen'.

John Irving hoopt ons ook in januari te verrassen met zijn nieuwe roman 'De laatste nacht in Twisted River'. Ook Irving houdt van lijvigheid. Hij heeft 640 pagina's bij elkaar gepend.

Arundhati Roy debuteerde in het Nederlands ook niet bij De Bezige Bij, maar brengt er begin volgend jaar haar 'Luisteren naar sprinkhanen, aantekeningen over democratie' uit.

Dit zijn slechts de voorbeelden uit de aanbieding Vertaalde Literatuur. Er vallen meer voorbeelden te noemen uit de andere aanbiedingen. Intussen echter blijft De Bezige Bij met lengten voorsprong de belangrijkste uitgever van Nederlandstalige en anderstalige literatuur in Nederland.

Hoogtepunten uit het non-fictie fonds van De Bezige Bij najaar 2009

Het lijkt alsof de najaarsaanbieding non-fictie van De Bezige Bij uitsluitend uit hoogtepunten bestaat. Een onvolledige opsomming:

Van Daniel Jonah Goldhagen, auteur van 'Hitlers gewillige beulen' verschijnt "Erger dan oorlog, Volkerenmoord en de aanhoudende schending van de mensenrechten. November 2009. Gebonden. Circa 688 pagina's.

Van Sytze van der Zee verschijnt in januari 'Vogelvrij, de jacht op de Joodse onderduiker', gebonden, circa 448 pagina's.

Van H.J.A. Hofland, de journalist van de twintigste eeuw, verschijnt 'Nederland volgens Montag, een kleine geschiedenis van de laatste dertig jaar'. Met een voorwoord van de onvermijdelijke Geert Mak. Oktober 2009. Paperback. 360 pagina's.

Van Coen Verbraak, in 2007 laureaat van de Luis, de prijs voor het beste interview, verschijnt 'Kijken in de ziel, psychiaters over hun vak'. Onder anderen Rudi van den Hoofdakker (nom-de-plume: Rutger Kopland) en Christa Widlund (nom-de-plume: Anna Enquist) hebben hun medewerking verleend aan dit boek. November 2009. Paperback. 284 pagina's.

Van de mij onbekende David Priestland, docent moderne geschiedenis aan de vermaarde universiteit van Oxford, komt uit 'De rode vlag, de wereldgeschiedenis van het communisme'. November 2009. Paperback. 624 pagina's geïllustreerd.

Eugene Rogan schreef 'De Arabieren, een geschiedenis'. Opnieuw een boek dat aanspraak lijkt te maken op de status 'klassiek', want gezaghebbend. Het boek verschijnt in januari 2010 in een gebonden editie van 624 geïllustreerde pagina's.

En dan de meest uitdagende en verfrissende titel uit het hele aanbod non-fictie van De Bezige Bij het boek:

'Zo gemakkelijk kom je niet van boeken af'

door Umberto Eco en Jean-Claude Carrière.

Voor deze titel is het aftellen geblazen tot januari 2010. Helaas wordt dit boek niet gebonden uitgegeven, maar als paperback (foei!).

Bezig watertanden met de Bij

Wat heeft de Bezige Bij dit najaar in de aanbieding?

De liefhebbers van Jessica Durlacher en Oscar van den Boogaard mogen in januari een nieuwe roman verwachten. Lezers van Allard Schröder kunnen in oktober al naar de boekhandel voor zijn nieuwe roman 'West'.

Wellicht dat het romandebuut 'Nest' van Sanneke van Hasselt druk besproken zal worden. Zij scoorde goed met haar twee eerste verhalenbundels, waarvoor zij overigens bekroond werd met de BNG Nieuwe Literatuurprijs.

Zelf kijk ik met genoegen uit naar het romandebuut van Menno Lievers, docent taalfilosofie en filosofie van de geest aan de Universiteit van Utrecht. Hieronder neem ik zijn portret over uit de aanbiedingsfolder van De Bezige Bij.

In oktober verschijnt van Menno Lievers 'De val van hippocrates'.

Liefhebbers van Dick Matena en Marten Toonder zullen zich aangenaam verrast voelen door het feit dat beiden langdurig met elkaar hebben gecorrespondeerd. Hun epistolaire broedsel verschijnt in oktober onder de titel

'Wat jij, jonge vriend, Brieven 1979 - 1991'

Verder veel herdrukken bij De Bij, waaronder een tweetal titels van Cees Nooteboom, mede naar aanleiding van het feit dat hem de Prijs der Nederlandse Letteren is toegekend.

'In de bergen van Nederland' moet een herdruk wezen van zijn roman 'In Nederland' waarvan in 1984 bij De Arbeiderspers de eerste druk verscheen. Van 'Een lied van schijn en wezen' verscheen eveneens bij de Arbeiderspers in 1981 de eerste druk met een prachtig omslag overigens van de zeer door mij bewonderde Jeroen Henneman.

'Dat is natuurlijk wat een schrijver moet doen,' zei de schrijver. 'Als een adelaar boven de personen hangen die hij wil volgen. In dit geval de dokter en de kolonel.'

Dat zijn de openingszinnen van 'Een lied van schijn en wezen'.

'Verwoest Arcadië' van Gerrit Komrij (eerste druk bij de Arbeiderspers in de reeks privé-domein in 1980) begint als volgt:

'Hij heeft geen verleden. Nu zal hij er over schrijven, honderdmaal opnieuw beginnend.'

Van Verwoest Arcadië verschijnt in februari een herziene editie in gebonden versie. De uitgever laat weten dat Komrij door het thema van de boekenweek van 2010, met name 'Jeugd' geïnspireerd raakte om zijn 'klassieke roman' te herzien.
Verrassend genoeg neemt De Bezige Bij het omslag van de Arbeidersperseditie vrijwel ongewijzigd over.

Over Grace Hopper, de madame Curie van de computerindustrie

Eindelijk is ze er dan: de biografie van één van de meest invloedrijke vrouwen uit de geschiedenis van de computertechnologie:

Grace Murray Hopper (1906 - 1992)

Hopper was voor de wereld van de computertechnologie wat Madame Curie was voor de wereld van de natuur- en scheikunde.
Hopper heeft zich moederziel alleen staande weten te houden in een 'male only'-wereld en werd op het einde van haar leven aangezien als de basisuitvinder van computerprogrammeertalen.

Volgens kenners zijn door het werk van Hopper alle progammeertalen die na haar zijn geschreven beïnvloed.

In 1934 was zij de eerste vrouw in Amerika die promoveerde in de wiskunde.

In 1969 was zij de eerste laureate van de 'man of the year award' van de Data Processing Management Association.

De belangrijkste anekdote die over haar de rondde doet, is dat zij de term 'bug' (computerprogrammeerfout) introduceerde. Tijdens haar werk aan de Mark II computer aan Harvard Universiteit ontdekte zij een 'insect' (in Het Engels 'a bug') in een 'relais' van de computer. Dat insect blokkeerde de werking van het systeem. Het relais was toen overigens voor de toenmalige computers wat de microprocessor is voor de contemporaine computer. Om de computer opnieuw aan de praat te krijgen moest hij worden 'debugged'. Een 'bug' is sindsdien hét woord bij uitstek waarmee een computermankement wordt benoemd. Naar verluidt zouden resten van het insect tot op de dag van vandaag bewaard worden in het Naval Surface Weapons Center.

Het boek over haar leven en werken heb ik nog niet gelezen - ik heb het nog maar net een dag in huis - maar het kan haast niet anders of het moet boeiende literatuur zijn. De referenties op de achterkant van het omslag (de zogenaamde 'advance praise') zijn niet van de minsten. Maar bovenal wordt het boek uitgegeven door de vermaarde MIT Press, de uitgeverij van één van de meest prestigieuze universiteiten van Amerika, te weten: Het Massachussets Institute of Technology.
Ik heb nog nooit een ondermaats boek van de MIT Press in mijn handen gehad.

De auteur van het boek is Kurt W. Beyer, een voormalig hoogleraar aan de United States Naval Academy.

Voor de liefhebbers onder ons:

het boek is 340 pagina's dik.
Gebonden met stofomslag.
ISBN 978 0 262 01310 9
Kostprijs € 24,49.

Wellicht dat ik op het boek terugkom op mijn weblog nadat ik het gelezen heb.
Maar lezen zal ik dit veelbelovende boek zeer beslist.

Jamie goes america

De grote merken moeten elk jaar met een nieuw boek op de proppen komen. Dat wil zeggen: de kookmerken. Daartoe behoren Jamie Oliver, Gordon Fucking Ramsay en qua nederkookmerk Herman den Blijker.

En als dat even niet lukt, elk jaar een nieuw boek, dan prijs je bij Uitgeverij Kosmos het enige boek dat Ferran Adrià, de beroemdste kok van dit moment, ooit heeft uitgegeven nog maar eens aan. Die aanbiedingsfolder moest toch vol?

Ferran Adrià bracht op 9 april een bezoek aan Amsterdam waar hij in Krasnapolski een lezing gaf. In de najaarsaanbieding van Kosmos is dat nog altijd goed voor 2 pagina's tekst en uitleg. Ook al is 'Een dag bij El Bulli' al lang uit.

Een andere beroemde kok die Nederland aandoet, is Rick Stein. Hij signeert zijn nieuwe boek op donderdag 3 september in de Bijenkorf, 5e etage, vanaf 19:00.

Gisteren herlas ik eerder toevallig een reportage van Ronald Hoeben over de grote Paul Bocuse in HP/De Tijd. De kok die per gast 1 pakje boter, een halve liter room en 3 eieren verbruikt. Bocuse heeft de pesthekel aan het nieuwe koken à la Ferran Adrià.

Een heel mooi filmpje over het bezoek van Ronald Hoeben en Alain Caron aan het etablissement van Bocuse in Collognes au Mont d'Or valt te zien op FoodTube.nl.

Enfin, de nieuwe Oliver verschijunt in oktober en heet 'Jamie's Amerika'. Hij heeft al een keer Italië gedaan. Wij mikken voor volgend jaar op 'Jamie doet het beter dan de afhaalchinees'.

Van Herman den Blijker verschijnt, ook in oktober, 'Altijd Trek'.

Maar wellicht het interressantste kookboek dat bij Kosmos verschijnt, is het 'River Café goes classic!' van Rose Gray en Ruth Rogers. En het is waar dat Jamie Oliver daar gekookt heeft. Dat klopt, mijnheer Kosmos. Maar Jamie Oliver is ook groot geworden dankzij Antonio Carluccio.
De oorspronkelijke titel van dit River Café-kookboek is aantrekkelijker dan de Nederlandse titel:
The River Café Classic Italian Cook Book'.

Ik kan even snel spreken als schrijven

In Amerika bestaan ze al tientallen jaren: de gesproken boeken oftewel: luisterboeken. Sinds een jaar of vijf duren ook bij ons de files inmiddels lang genoeg om van het luisterboek een volwaardig handelsproduct te maken. Koploper is Uitgeverij Rubinstein die inmiddels veel meer dan 100.000 exemplaren verkocht van de 'gesproken' Harry Potterboeken.

Steeds meer uitgevers doen mee aan de orale rage. Uitgeverij De Bezige Bij heeft het 'imprint' Zoem. De najaarsaanbieding van Zoem voorspelt de uitgave van 'Dansen op spijkers', gedichten van Gerrit Komrij op muziek van Louis Gauthier. Dat wordt een gebonden boek met 1 cd, speelduur crica 45 minuten. Vermoedelijke verschijningsdatum: november 2009.

Nieuw is ook 'De zoon' van Jessica Durlacher, die toch vooral bekend werd als dochter van, maar dat terzijde. Durlacher doet mee aan een nieuw fenomeen bij de bestrijding van het fileleed. Haar Luisterboek, door de auteur zelf voorgelezen, verschijnt gelijktijdig met de uitgave van de roman 'De zoon'. Voor de chauffeur gaat het om 9 cd's met een speelduur van 500 minuten die € 24,50 moet kosten. Voor de medepassagier gaat het om een gebonden boek van 368 pagina's à € 24,90 of om een peperbekje van € 19,90.
Boek en Luisterboek verschijnen in januari 2010.

Overigens kondigt De Bezige Bij in de Zoem-brochure najaar 2010 aan dat de luisterboeken 'Dubbelspel' van Frank Martinus Arion, voorgelezen door Manoushka Zeegelaar-Breeveld en 'De oesters van Nam Kee' van Kees van Beijnum, voorgelezen door Daan Schuurmans beide genomineerd zijn voor de Esta Luisterboekenprijs 2009. Zou de Esta zelf ook voorgelezen worden?

Bij Meulenhoff Boekerij verschijnt in november van dit jaar de evergreen 'Rode rozen en tortilla's' van Laura Esquivel, voorgelezen door Isa Hoes, in een luisterverpakking van 6 cd's. Terwijl Carice van Houten 'de meest fantastische verhalen 2' van Roald Dahl heeft voorgelezen. Deel 1 nam Frank Lammers voor zijn rekening.

Uitgeverij Maarten Muntinga distribueert de luisterboeken van de HoorSpelFabriek. Die gaat het verst. Die HoorSpelFabriek brengt zogenaamde 'Audiofilms', een woord dat door een normale spelling checker niet geaccepteerd wordt. Maar dat terzijde. Op 15 december van dit jaar verschijnt de audiofilm van de Winnaar van de AKO Literatuurprijs 2009 als audiofilm.

Van 'Over de liefde' van Doeschka Meijsing en van 'Het schervengericht' van A.B.C.D.E.F.G.H van der Heijden verschenen eerder audiofilms. De uitgever meldt er dit over: 'Jonge dramaschrijvers worden aan het werk gezet om uiteindelijk het verkozen boek tot een audiofilm te maken. Het is een race tegen de klok, maar altijd met de kwaliteit die u van de HoorSpelFabriek gewend bent. Deze audioproductie wordt uitgezonden door de NPS en ligt voor de Kerst voor de consument in de winkel.' Daarmee weten we nog steeds niet wat een audiofilm is, maar tegen de Kerst aan wordt het voor iedereen duidelijk.